Адамда жасырын магниттік сезім бар ма
Адам Жердің магнит өрісін сезіне ала ма деген сұрақты зерттеу ұзақ уақыт бойы дерлік тыйым салынған тақырып болып саналды. Ғылымнан шығып кетіп, псевдоғылыми түсіндірмелерге бой алдыру қаупі жоғары еді. Ал жануарлар әлемінде магниттік сезімнің бар екені әлдеқашан мойындалған. Құстар қоныс аудару кезінде магнит өрісі арқылы бағдар алады, балықтар оны навигация үшін пайдаланады, ал иттер, бақылаулар көрсеткендей, тіпті күнделікті жағдайлардың өзінде магнит меридианы бойымен орналасуды жөн көреді.
Ғалымдар көп жылдан бері адамда да осындай қабілет бар ма деген сұраққа жауап іздеп келеді. Эксперименттер әртүрлі болды. Моллюскаларды зерттеуден бастап, көздері байланған студенттердің күрделі әрі шатастырылған жолдан кейін бағытты анықтай ала ма деген тексерулерге дейін жүргізілді. Кейде нәтижелер үміттендіргендей көрінді, бірақ қайта тексергенде әсер жоғалып кететін. Адамдағы магниттік сезімді іздеу өзі бар ма, жоқ па белгісіз құбылысты іздегендей әсер қалдырды.
2011 жылы бұл тақырыпқа қызығушылықты қайта жандандырған деректер пайда болды. Ғалымдар адам көзінің тор қабығындағы жасушаларда магниттік тербелістерге теориялық тұрғыдан жауап бере алатын ақуыз бар екенін анықтады. Алайда оның нақты рөлі әлі күнге дейін белгісіз. Ықтимал механизмнің болуы оның ми тарапынан шынымен қолданылатынын білдірмейді.
Бұл салада елеулі бетбұрыс биолог Джо Киршвинктің еңбектерінің арқасында жасалды. Ол ондаған жылдар бойы тірі ағзалардағы магниттік сезімді зерттеп келеді. Бірнеше жыл бұрын ол сыртқы магниттік әсерлерден толық оқшауланған арнайы камерада эксперимент жүргізді. Камера ішінде Жердің магнит өрісіне шамалас жасанды магнит өрісі жасалды. Қатысушылар қараңғылықта және тыныш күйде отырды, ал олардың ми белсенділігі электроэнцефалограмма арқылы тіркелді.
Зерттеуге бар болғаны он екі адам қатысқанына қарамастан, нәтижелер тұрақты болып шықты. Магнит өрісінің бағыты өзгергенде, мидағы белгілі бір нейрондық ырғақтардың белсенділігі күрт өзгерді. Бұл ми адамның ешқандай сезімді саналы түрде аңғармағанына қарамастан, өріс бағыты туралы ақпаратты тіркегендей әсер қалдырды. Кейінірек жапондық зерттеу тобы осыған ұқсас әсерді қайтадан көрсете алды, бұл алынған деректерге деген сенімді арттырды.
Қазіргі таңда ғалымдар түпкілікті қорытынды жасамай отыр. Ешкім адамның құстар сияқты магнит өрісімен бағдар ала алатынын айтып отырған жоқ. Алайда деректердің көбеюі жасырын магниттік қабылдаудың болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ол өте әлсіз, санадан тыс және күнделікті өмірде айтарлықтай рөл атқармауы мүмкін, бірақ соған қарамастан нақты биологиялық механизм болуы ықтимал.
Бұл зерттеулер адамның әлемді қабылдауы біз ойлағаннан әлдеқайда бай болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мүмкін, ми қоршаған ортадан біз саналы түрде байқамайтын әлдеқайда көп сигналдарды қабылдайтын шығар. Ал ғылым осы шындықтың бетін енді ғана аша бастады.
