Билингв балалар

Баланы билингв етіп тәрбиелеу тұрақты тілдік орта болмаса да мүмкін. Ол үшін балалардың тілді қалай меңгеретінін және бұл үдерісті табиғи ететін қандай жағдайлар бар екенін түсіну маңызды. Ерте жаста бала шындықты тілдерге бөліп қабылдамайды. Ол үшін тек қарым қатынас жасау тәсілі бар. Бала ересектерді тыңдайды, интонацияны, жағдайды аңғарады және естігенін біртіндеп қайталай бастайды. Сондықтан екі тілде өсіп жатқан балалар оларды қатар меңгеріп, бес алты жасқа қарай ойында аудармасыз еркін ауыса алады.

Алты жасқа дейін баланың миы тілге ерекше сезімтал болады. Бұл кезеңде балалар тілді ережелер арқылы емес, контекст, қайталау және еліктеу арқылы үйренеді. Бірақ бала неғұрлым кішкентай болса, тілдерді нақты бөлу соғұрлым маңызды. Ол қай адам, қай жағдайда қай тілде сөйлейтінін түсінуі керек. Осы мақсатта жиі бір ересек бір тіл қағидасы қолданылады. Кейде екінші тілдің тасымалдаушысы ретінде күтуші, туыс немесе сол тілмен байланысты тұрақты кітаптар, әндер мен мультфильмдер болады.

Бала өскен сайын сөздерді айналасында болып жатқан жағдайлармен саналы түрде байланыстыра бастайды. Екі үш жастан кейін екінші тілді тек белгілі бір адам арқылы ғана емес, сабақтар, ойындар немесе тұрмыстық жағдайлар арқылы да енгізуге болады. Ол үшін арнайы уақыт немесе контекст белгіленеді. Мұнда ең маңыздысы жүйелілік. Егер ересектер өздері тілдерді үнемі араластырып сөйлесе, бала да солай істеп, сөздер мен грамматикалық құрылымдарды шатастырады.

Тілге қызығушылық ол жағымды эмоциямен байланысты болғанда пайда болады. Балалар ойын кезінде, серуендеуде, кітап оқығанда, ас дайындағанда немесе бірлескен әрекеттерде оңай үйренеді. Егер тіл міндет немесе қысымға айналса, мотивация тез жоғалады. Мұндай жағдайда талап етпей, форматты өзгерткен дұрыс.

Дыбыстаудағы қателер мен сөздерді араластыру дамудың қалыпты кезеңі болып саналады. Баланы тікелей түзетудің қажеті жоқ. Ең тиімді жолы — оның айтқанын дұрыс нұсқада сабырмен қайталау. Осылайша бала дұрыс үлгіні естиді. Уақыт өте келе сөйлеу өздігінен реттеледі. Ал егер тілдердің араласуы тұрақты сипат алса, бұл ересектердің тілдік ортаны жеткілікті түрде нақты бөлмей отырғанының белгісі болуы мүмкін.

Ата аналар шет тілін еркін меңгермесе де билингвизмге қол жеткізуге болады. Бұл ретте әндер, кітаптар, мультфильмдер, мұғаліммен сабақтар немесе басқа балалармен қарым қатынас көмектеседі. Тіпті толық емес тілдің өзі балаға әртүрлі қарым қатынас жүйелері бар екенін түсіндіреді. Бұл болашақта тіл үйренуді айтарлықтай жеңілдетеді.

Ең бастысы мынаны есте сақтау керек. Бала үшін тіл — сөздер мен ережелер жиынтығы емес, тірі қарым қатынас құралы. Ол эмоция, байланыс және қайталану арқылы дамиды. Ересектердің жүйелілігі, жылы қарым қатынасы және қызығушылығы билингвизмді күрделі жобаға емес, балалық өмірдің табиғи бір бөлігіне айналдырады.