Актердің рөлге енуі: сезіну өнері

Көрермен актерге шын жүректен сенген сәтте ол сахнаны емес, тірі өмірді көреді. Оқиға өзіне тартып әкеткені сонша, қимыл мен мимиканы талдауға уақыт қалмайды. Мұндай әсерге жету үшін актер рөлмен терең жұмыс істеп, оған тек сырттай емес, ішкі әлемі арқылы енуі қажет. Рөлге ену дегеніміз дайын мәтінді айту емес, басқа адамның ойлауын, сезінуін және өмірге көзқарасын уақытша өз бойыңнан өткізу.

ХХ ғасырдың басында театр дағдарысқа ұшыраған кезде актерлер көбіне тек эмоцияға немесе тек логикаға сүйеніп ойнады. Константин Станиславский осы екі бағытты біріктіріп, сезіну өнері ұғымын енгізді. Бұл тәсілде актер кейіпкердің ішкі әлемін құрып, сахнада шынайы өмірді көрсетуге тырысады. Егер спектакль барысында актер рөлді бұрыннан білсе де жаңа ойлар мен сезімдерге келсе, бұл оның шаблонмен емес, тірі күйде ойнап тұрғанын білдіреді.

Рөлге шынайы ену үшін актерге терең зейін, қиял және ішкі жұмыс қажет. Ол кейіпкердің өмірін ұсақ бөлшектеріне дейін елестетеді. Қай ортада өсті, қандай дыбыстарды естіді, қандай иістерді сезді, қандай қорқыныштары мен армандары болды деген сұрақтарға жауап іздейді. Егер шығармада бұл мәліметтер берілмесе, актер оларды өзі ойлап табады. Осындай ішкі дайындықсыз ойын үстірт болып, көрерменге әсер етпейді.

Станиславский әдісінде ұсынылған жағдайлар мен назар шеңберлері маңызды рөл атқарады. Актер кейіпкердің қазіргі сәттегі күйін, оның өмірлік жағдайын және сол кезеңдегі тарихи оқиғаларды қатар сезінуі керек. Мұның бәрін байланыстыратын негізгі құрал қиял. Актер өзіне үнемі не болса деген сұрақ қойып, әртүрлі өмірлік жағдайларды ішкі тәжірибе ретінде өткізіп көреді.

Бұл әдістер тек сахнада ғана емес, күнделікті өмірде де пайдалы. Адам өзін сенімді, сабырлы немесе батыл ұстағысы келсе, сол бейнені уақытша ойнап көре алады. Уақыт өте келе бұл мінез шынайы қасиетке айналуы мүмкін. Осылайша рөлге ену өнері актерлік шеберлікпен шектелмей, адамның өзін дамытуына және ішкі өзгерісіне жол ашады.