Сенімділік пен асыра сенімділік: айырмашылығын түсіну

Дені сау сенімділік айқын әрі икемді жеке шекаралармен тығыз байланысты. Психологиялық тұрғыдан теңгерімді адам өз қажеттіліктерін қорғап, өзін қорғай алады, сонымен қатар қорқынышқа, мазасыздыққа және әлсіздікке де орын береді. Мұндай адам өзгелермен қарым қатынаста шабуылдамай, кінәламай және кемсітпей сөйлесе алады. Бұл жағдайда агрессивті мінез құлық күштің белгісі емес, көбіне психологиялық қорғаныс түрі болып табылады.

Кейбір адамдардың жеке шекаралары өте әлсіз болады. Олар өзіне жайсыз нәрсені айтуда қиналады және бұл өзіне зиян келтірсе де өтініштерден бас тарту қиынға соғады. Көбіне олар мақұлдаудан айырылып қалудан, сынға ұшыраудан немесе жалғыз қалудан қорқып, артық жауапкершілікті мойнына алады. Мұндай мінез құлық ішкі сенімділігі төмен, сыртқы бағалауға қатты тәуелді адамдарға тән.

Ал кейбіреулер керісінше шектен шығады. Олар өз пікірін үнемі алға тартып, өзгелерден өз ережесіне, тіліне және қалауына бейімделуді талап етеді. Олар ымыраға сирек келеді және өзін өте сенімді етіп көрсетуі мүмкін. Көп жағдайда бұл мінез құлық бұрын өздерін әлсіз немесе еленбеген сезінген тәжірибенің салдары болып қалыптасады. Өзін дамыту материалдары мен тренингтер арқылы сенімсіздікті жеңуге тырысқан адам кейде екінші шетке ауытқып, қатаңдықты сенімділікпен шатастырып алады.

Шынайы сенімділікті асыра сенімділікпен теңестіруге болмайды. Бөлмеге қатты дауыспен кіріп, назар талап ететін батыл әрі үстем адам бейнесі сырттай әсерлі көрінуі мүмкін. Алайда мұндай мінез құлық көбіне терең ішкі сенімсіздікті жасырады. Бұл өзін кішкентай немесе әлсіз сезінуден қорғану үшін күшті әрі қол жетпес болып көрінуге деген талпыныс.

Егер адам өз наразылығын өзгелерді айыптау арқылы білдірсе, мысалы біреуді қате немесе жарамсыз деп айтса, бұл көбіне эмоционалдық саулықтың емес, ішкі жайсыздықтың белгісі болады. Мұндай сөздердің артында көбіне үнсіз күйзеліс және өзгелердің оны түзетуін күту жатады. Агрессия тұрақтылықтан тумайды, ол қорқыныштан өсіп шығады. Кейбір адамдар үшін ашуды сыртқа шығарып үйрену уақытша жеңілдік әкелуі мүмкін, әсіресе бұрын бәріне өзін кінәлаған болса, бірақ бұл дамудың соңғы кезеңі емес.

Күнделікті қарапайым жағдайлар бұл айырмашылықты айқын көрсетеді. Егер адам кездесуге кешігіп келіп, кешірім сұрап, басқалардың ұзақ күтпегенін сұрап, жауапкершілік пен құрметті білдіретін қадам жасаса, бұл сау сенімділіктің көрінісі. Ал сол адам кешігіп келіп, орынның ыңғайсыз екенін айтып өзгелерді кінәласа, бұл ауыстырылған агрессия мен сенімсіздікті көрсетеді. Жайсыздық бар, бірақ оны мойындаудың орнына жауапкершілік өзгелерге жүктеледі.

Алдын ала келісімсіз өзгелерге қалай әрекет ету керектігін айту жеке шекараны бұзу болып саналады. Бұл көбіне үнемі мазасыздықта өмір сүретін және өзгелердің бейтарап әрекеттерін өзіне қарсы бағытталғандай қабылдайтын адамдарда кездеседі. Айналасындағыларды бақылауға және түзетуге деген ұмтылыс олардың мінезінен емес, өздерін еленбеген немесе бағаланбағандай сезінуден туындайды.

Мұнда жағдай мен қарым қатынас тарихы өте маңызды. Бейтаныс адамнан келген сөз орынсыз болып көрінуі мүмкін, ал алдын ала күтілімдер талқыланған жақын кәсіби немесе жеке қарым қатынаста ол қалыпты қабылданады. Осындай контекст болмаған жағдайда бірдей сөздер жеке кеңістікке қол сұғу сияқты сезіледі.

Өзгелерден көрген дөрекілік, қысым немесе талап қоюды қайталау күштің белгісі емес. Бұл көбіне құрметті күшпен алуға болады деген сенімнен туған қорқыныш пен агрессияны көшіру ғана. Ерекше қарым қатынасты талап ету ішкі тепе теңдік пен саулықтан туындамайды.

Шынайы сенімді адам өзін де, өзгелерді де қадірлей алады. Ол сынға немесе тіпті шабуылға агрессиямен жауап бермей шыдай алады. Ол өзін құрметтемей тұрып өзгелерден құрмет талап етудің мәнсіз екенін түсінеді. Сенімділік өз сезімдері, таңдаулары және дамуы үшін жауапкершілік алудан қалыптасады. Егер ересек адам өзінде сенімділік жетіспейтінін түсінсе, бұл үкім емес, мүмкіндік. Сенімділікті саналы күш салу, өзін тану және өсуге дайын болу арқылы дамытуға болады.