Бақыт еркіндіксіз мүмкін бе

Евгений Замятиннің «Біз» романы бақыт еркіндіксіз өмір сүре ала ма деген түбегейлі сұрақ қояды. Жиырмасыншы ғасырдың басында Ресей тарихындағы күрделі әрі тұрақсыз кезеңде жазылған бұл шығарма терең әлеуметтік саяси және философиялық алаңдаушылықтарды көрсетеді. Замятин тәртіп логика және бақылау жеке тұлғаның орнын басқан әлемді суреттеп оқырманды бақыттың шынайы мәні туралы қайта ойлануға мәжбүр етеді.

Біртұтас Мемлекетте бақыт абсолютті тұрақтылық пен таңдау болмауы ретінде түсіндіріледі. Адамдар жеке тұлға деп аталмайды олар сандар ретінде қабылданады ал олардың өмірі күн тәртібінен бастап жеке қарым қатынастарға дейін толық реттеледі. Еркіндік бейберекетсіздік ретінде қарастырылса ал бағыну әл ауқаттың ең жоғары формасы ретінде ұсынылады. Бастапқыда басты кейіпкер Д 503 бұл идеологияны толық қабылдап қатаң тәртіп үйлесім мен мағына береді деп сенеді.

Алайда оқиға өрбіген сайын Д 503 ішкі қақтығысты сезіне бастайды. Махаббат қиял және күмәнмен бетпе бет келуі математика мен логика арқылы түсіндіруге болмайтын сезімдерді оятады. Ол шынайы адамдық тәжірибеге белгісіздік эмоция және ішкі еркіндік кіретінін ұғынады. Өз даралығын сезінген сайын оның өмірі ауыр әрі түсініксіз бола түседі бірақ сонымен бірге мағыналырақ болады.

Мемлекет бұл ішкі еркіндікті қиялды жоятын хирургиялық операция арқылы жоюға тырысады. Процедурадан кейін Д 503 қайтадан тыныш әрі қанағаттанған күйге енеді. Ол бұл жағдайды бақыт деп атайды бірақ бұл бақыттың жасанды екені анық көрінеді. Ол тұлғаны шығармашылықты және моральдық таңдауды жою арқылы қол жеткізілген.

Замятин мәжбүрлі теңдік пен толық бақылауға негізделген қоғам шынайы бақытты қалыптастыра алмайтынын көрсетеді. Ой сезім және таңдау еркіндігінсіз адамдарды адам ететін қасиеттер жоғалады. Роман сырттан таңылған бақыттың бос әрі алдамшы екенін меңзейді.

Қорытындылай келе «Біз» шығармасы еркіндік шынайы бақыттың ажырамас шарты екенін дәлелдейді. Еркіндік белгісіздік пен ауыртпалық әкелсе де ол даму махаббат және өзін жүзеге асыру мүмкіндігін береді. Еркіндіксіз бақыт мағыналы адамдық тәжірибе емес механикалық елеске айналады.