Марстағы шаңды құйындар ойлағаннан әлдеқайда қуатты болып шықты

Берн университетінен Валентин Бикель жетекшілік еткен зерттеушілер тобы Mars Express және ExoMars орбиталық аппараттары түсірген Марс бетінің жиырма жылдан астам уақыттағы суреттерін талдады. Нәтижесінде мыңнан астам шаңды құйынды қамтитын егжей тегжейлі каталог жасалды. Олардың бірнеше жүзінің қозғалыс бағыты мен жылдамдығын анықтау мүмкін болды. Бұл Марс атмосферасының динамикасына жаңаша көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік берді.

Талдау шаңды құйындардың планетаның дерлік бүкіл бетінде пайда болатынын көрсетті. Олар әсіресе Амазонис Планития сияқты ең шаңды аймақтарда жиі байқалады. Ең күтпеген жаңалық осы құйындардың ішіндегі жел жылдамдығы болды. Кейбір жағдайларда ол шамамен сағатына жүз елу сегіз километрге жетеді. Бұл бұрынғы бағалаулардан едәуір жоғары және Марс атмосферасындағы үдерістердің әлдеқайда қуатты екенін көрсетеді.

Шаңды құйындар планетаның климаттық жүйесінде маңызды рөл атқарады. Олар ауаға орасан көп шаң көтеріп температураның таралуына әсер етеді. Бұлттардың қалыптасуына қатысады және атмосферадағы су буының мөлшерін де өзгерте алады. Марста жауын шашын болмағандықтан шаң ұзақ уақыт бойы ауада қалқып үлкен қашықтықтарға таралады. Бұл ғаламдық атмосфералық үдерістерге ықпал етеді.

Ғалымдар айқын маусымдық ерекшелікті де анықтады. Құйындардың ең көп саны көктем мен жаз мезгілдерінде негізінен күндізгі уақытта байқалады. Бұл беткі қабаттың қызуымен байланысты. Қызу конвекцияны күшейтіп құйын тәрізді құрылымдардың қалыптасуына жағдай жасайды.

Деректердің орасан көлемін өңдеу үшін зерттеушілер нейрожеліні қолданды. Ол уақыт айырмашылығы аз сериялы суреттерді талдап шаңды құйындардың қозғалысын автоматты түрде анықтады. Мұндай тәсіл олардың жылдамдығы мен бағытын анағұрлым дәл өлшеуге мүмкіндік берді. Бұл қолмен талдаумен салыстырғанда зерттеу сапасын айтарлықтай арттырды.

Алынған нәтижелер болашақ марстық миссиялар үшін практикалық маңызға ие. Шаңды құйындардың қаншалықты жиі және қаншалықты қарқынды пайда болатынын түсіну марсоходтар мен қону модульдерінің жұмысын тиімді жоспарлауға көмектеседі. Бұл әсіресе күн панельдерін қоса алғанда жабдықтарды шаңның жиналуынан қорғау және тазалау үшін маңызды. Зерттеу Марс атмосферасы бұрын ойлағаннан әлдеқайда белсенді және динамикалық екенін көрсетеді. Бұл жайтты планетаны игеру барысында міндетті түрде ескеру қажет.