Неліктен көкек өз балапандарын өзі басып шығармайды

Көкек көбіне тек даусымен ғана танымал, бейқам құс сияқты көрінеді. Алайда оның өмір салты сырттай көрінгеннен әлдеқайда күрделі. Жаз бойы көкек аналығы басқа құстарды мұқият бақылап, болашақ балапанына қолайлы ұяны таңдайды. Ұрпағы тірі қалуы үшін ол жұмыртқасын дер кезінде, яғни ұя иелері өз жұмыртқаларын толық салып бітірмей тұрып тастап үлгеруі керек.

Көкектің балапаны әдетте басқа құстардың балапандарынан ертерек жарыққа шығады. Соның арқасында ол артықшылыққа ие болады және көбінесе басқа балапандарды ұядан ығыстырып шығарады немесе оларға жем бергізбей қояды. Мұндай әрекет қатыгез болып көрінуі мүмкін. Бірақ тіршілік үшін күрес тұрғысынан бұл өте тиімді. Сонымен қатар көкек өз балаларын әдеттегі мағынада тастап кетпейді. Ол оларды әдейі басқа құстардың қамқорлығына сеніп тапсырады. Себебі өзі барлық балапанын физикалық тұрғыдан асырай алмайды. Бір жаздың ішінде бір аналық көкек шамамен он шақты жұмыртқа сала алады. Ал олардың әрқайсысына күтім жасау тым көп күш пен ресурс талап етер еді.

Мұндай көбею тәсілі ұялық паразитизм деп аталады. Ол көкектен аса сақтық пен жасырындықты талап етеді. Сондықтан аналық көкектер көзге көп түсе бермейді және тыныш қимылдайды. Ал аталықтары керісінше қатты даусымен назар аударады. Аналықтың байқалмай жүруі оған жұмыртқасын ұяға тастап кетуге және ұя иелеріне сездірмеуге көмектеседі.

Алдамшы деген беделіне қарамастан көкек экожүйеге пайдасын тигізеді. Ол көптеген зиянды жұлдызқұрттарды жейді. Оның ішінде басқа құстар жоламайтын түрлері де бар. Көкектің балапанын асырап жатқан құстар да оны қоректендіру үшін жәндіктерді көптеп аулайды. Бұл да табиғаттағы зиянкестердің санын азайтуға әсер етеді.

Сонымен қатар ұялық паразитизм табиғи сұрыпталуға ықпал етеді. Ұя иесі болған құстар біртіндеп бөтен жұмыртқаларды тануды үйренеді. Ұя маңында сақ бола бастайды және ұя салу үшін қауіпсіз жерлерді таңдайды. Мұндай стратегиялар басқа құс түрлерінде де кездеседі. Мысалы кейбір су құстары жұмыртқаларының бір бөлігін өзге ұяларға тастап кетуі мүмкін. Алайда көкектер бұл тәсілді ең шегіне жеткізді. Олар ұрпағын өздері тәрбиелеуден толықтай бас тартып осы ерекше көбею жолы арқылы табысқа жетті.

Осылайша көкек өмір сүрудің тосын стратегиясы тиімді болып, табиғи тепе теңдікті сақтауда маңызды рөл атқара алатынының айқын мысалына айналды.