«Сақиналар әміршісі» киноны және әлемдік мәдениетті қалай өзгертті

Екі мыңыншы жылдардың басында экранға «Сақина бауырластығы» шыққанда, бұл премьера бүкіл кино тарихындағы бетбұрыс сәтке айналды. Питер Джексонның трилогиясы индустрияны соншалықты қатты өзгертті, бүгінде фэнтези жанрының тарихын осы фильмдерге дейінгі және кейінгі кезең деп бөліп қарайтындар аз емес. Алайда бұл ықпал фильмдерден бұрын басталған еді. Толкиннің кітабының өзі тұтас бір жанрға өлшем қойып, қиял әлеміне жаңа стандарттар әкелді. Орта Жер әлемі ұсақ-түйегіне дейін ойластырылғандықтан, өзге жазушылар мен режиссерлер оқырман мен көрерменнің қызығушылығын сақтау үшін деңгейін көтеруге мәжбүр болды. Толкин жасаған нәсілдер, кейіпкерлер мен сюжеттік үлгілер талай ұрпаққа шабыт берді, ал Сауронның бейнесі Волан-де-Морт пен Дарт Вейдер секілді кейінгі көптеген зұлым кейіпкерлердің негізіне айналды.

Фильмдердің шығуымен бұл оқиға жаңа тыныс алды. Трилогияның үстінде алып команда аса мұқият еңбек етті. Түсірілім, грим, костюмдер, декорациялар мен визуалды эффектілер соншалықты шынайы болды, әлемнің түкпір-түкпіріндегі көрермендер Орта Жердің бар екеніне сенгендей әсер алды. Табыс таңғаларлық болды: трилогия миллиардтаған доллар жинап, көптеген марапаттарға ие болды. Осыдан кейін киноиндустрия бағыт-бағдарын өзгертті. Ірі студиялар фэнтези егер оған байыппен қараса, тар шеңбердегі жанр емес, бүкіләлемдік хитке айнала алатынын түсінді.

Осы толқыннан кейін нарықта көлемі мен ауқымы жағынан Орта Жерге ұқсас тұтас әлемдерге негізделген франшизалар көбейді. Оның ең айқын мысалы «Тақтар ойыны». Джордж Мартин Толкиннің өзіне үлкен әсер еткенін жасырмайды. Трилогияда ойнаған актерлердің көпшілігі бұған дейін аса танымал болмағанымен, фильмдерден кейін әлемдік жұлдызға айналды. Тіпті түсірілім технологиялары да жаңа деңгейге көтерілді. Голлум бейнесі мен Энди Серкистің жұмысы қозғалысты түсіру технологиясының дамуына үлкен серпін берді.

Фильмдердің экономикаға да ықпалы зор болды. Түсірілім өткен Жаңа Зеландия нағыз туристік орталыққа айналды. Әлемнің әр түкпірінен адамдар Хоббитонды, Мордор мен Ривенделлді еске салатын табиғи аймақтарды көру үшін ағылды. Туризмнен түсетін табыс күрт өсіп, ел билігі фильмдердің ұлттық экономикаға қосқан үлесін ресми түрде мойындады. Кейін Amazon компаниясының Толкин әлемі бойынша жаңа сериал жасауға орасан қаржы бөлуі Орта Жерге деген қызығушылықтың әлі де өте жоғары екенін дәлелдеді.

Сонымен қатар бұл мұраның болашағына қатысты алаңдаушылық та бар. Толкин әлемді жақсылық пен жамандықтың айқын қақтығысы бар, моральдық бағдарлары түсінікті, классикалық кейіпкерлер мен адал ниеттерге негізделген күйде құрды. Ал бүгінгі мәдениет өзгере бастады. Нәсіл, жыныс, мораль тақырыптары мүлде басқа қырынан қарастырылады. Кейбір ескі туындыларға, соның ішінде Толкин шығармаларына да, заман талабына сай емес деген айыптаулар айтылып жүр. Орта Жер бойынша жаңа жобалар қазіргі идеологиялық қысыммен бетпе-бет келіп, көрермендер түпнұсқаның рухы жоғалып кетпей ме деп алаңдайды.

Соған қарамастан «Сақиналар әміршісінің» ықпалы әлі де орасан. Бұл туынды киноны өзгертті, бұқаралық мәдениетке әсер етті, технологиялардың дамуына жол ашты, туристік бағыттарды кеңейтті, жаңа жұлдыздарды танытты және фэнтези жанрының әлемдік деңгейдегі өнер бола алатынын дәлелдеді. Жаңа дәуір өз сынақтарын алып келсе де, Толкиннің мұрасы өмір сүруін жалғастыра береді. Ол кітаптарда, фильмдерде, шабыт алған авторларда және Орта Жердің сиқырын әлі күнге дейін сезінетін көрермендердің жүрегінде сақталып келеді.