Күйіп кету: себептері, белгілері және қалпына келу жолы

Эмоциялық күйіп кету – адам ұзақ уақыт бойы күйзелісте өмір сүріп, дер кезінде қалпына келмеген кезде пайда болатын жағдай. Көбіне ол жұмысқа немесе оқуға байланысты болады. Үнемі қысым, дедлайндар, жоғары жауапкершілік, өзге адамдардың күтуі бір сәтте ішкі күштің сөніп қалғандай әсер қалдырады. Қуат болмайды, эмоциялар бәсеңдейді, ештеңе қуантпайды, ал бұрын үйреншікті болған істердің өзі өте ауыр болып көрінеді.

Күйіп кету үш негізгі белгі арқылы байқалады. Біріншіден, адам қатты шаршауды сезінеді. Бұл тек физикалық емес, эмоционалдық шаршау, ішкі қуаттың таусылғанын сезіну. Екіншіден, алшақтау пайда болады. Жұмыс тітіркендіргіш немесе мүлде бейтарап күйге түседі, бұрын маңызды болған нәрселерге циникалық көзқарас қалыптасады. Үшінші белгі – тиімділіктің төмендеуі. Зейін қою қиындайды, жады әлсірейді, қарапайым тапсырмалардың өзі үлкен күш талап етеді.

Күйіп кетудің себептері сыртқы және ішкі болып бөлінеді. Сыртқы себептерге шамадан тыс жүктеме, уытты орта, тұрақты өзгерістер немесе жағдайды бақылауда ұстай алмау сезімі жатады. Ал ішкі себептер ретінде перфекционизм, өзіне тым жоғары талап қою, төмен өзіндік бағалау немесе бұрынғы жарақаттық тәжірибелерді атауға болады. Кейде күйіп кету барлық жауапкершілікті өз мойнына алып, өз қажеттіліктерін елемеудің салдарынан пайда болады.

Бұл үдеріс бірден емес, біртіндеп дамиды. Алғашында адам ісіне қызығып, ынтамен жұмыс істейді. Кейін шаршау жиналады, одан соң апатия, ашушаңдық пен созылмалы кернеу пайда болады. Соңында бұл дене мен психиканың әрі қарай жалғастырудан бас тартқан күйіне әкеледі. Мұндай жағдайда жай ғана демалыс та көмектеспей қалуы мүмкін.

Ең үлкен қауіп эмоционалдық тұрғыдан ауыр салаларда жұмыс істейтін адамдарға төнеді. Бұған мұғалімдер, дәрігерлер, қоғамдық ұйым қызметкерлері және үзіліссіз еңбек етуге дағдыланған стартап саласының мамандары жатады. Еңбекқорлыққа бейімділік те тәуекелді арттырады, себебі адам ұзақ уақыт бойы шамадан тыс жүктемеде жүргенін байқамай қалады.

Күйіп кетудің салдары өмірдің барлық саласына әсер етеді. Психика әлсірейді, денсаулық нашарлайды, иммунитет төмендейді, ұйқы бұзылады, бас аурулары пайда болады. Адам жақындарымен қарым қатынастан алыстап, тұйықтала бастайды. Кейде күйіп кету депрессиямен қатар жүреді, олардың арасындағы шекара өте нәзік.

Ең маңыздысы, күйіп кету әлсіздік те, жалқаулық та емес. Бұл ағзаның көмекке мұқтаж екенін білдіретін белгі. Алғашқы қадам – мәселені мойындау. Одан кейін жұмыс пен жеке өмір арасындағы тепе теңдікті қайта қарау қажет. Демалыс жеткілікті ме, ұйқы мен қозғалыс бар ма, хобби немесе сөйлесетін адамдар бар ма деген сұрақтарға жауап беру маңызды. Күн ішінде шағын үзілістер жасау, әрекет түрін ауыстыру, жүктемені азайту және өзіне деген ең қарапайым қамқорлықтың өзі күшті қайтара бастайды.

Егер бұл жағдай ұзаққа созылса, психотерапевтке жүгіну ең дұрыс шешім болады. Маман күйіп кетудің нақты себебін анықтап, қалпына келуге көмектесетін тәсілдерді ұсынады. Ең бастысы, жағдай тым асқынғанша күтпеу керек. Өзіңе қамқорлықты неғұрлым ерте бастасаң, бұл күйден шығу соғұрлым жеңіл болады.