Ішіміздегі уақыт: эмоциялар мен тәжірибе оның жылдамдығын қалай өзгертеді

Біздің уақытты сезінуіміз тек сағаттың жұмысы емес, ол миымыздың қалай өмір сүріп, қалай сезінетініне байланысты. Эмоциялар уақытты қабылдауды қатты бұрмалайды. Қайғы мен жалғыздық минуттарды созып жібергендей әсер қалдырады, ал жағымды сезімдер, қызықты музыка немесе шабыт беретін іс уақытты жеңіл әрі байқалмай өтетіндей етеді. Зерттеулер тіпті әртүрлі бейнелердің өзі уақытты әрқалай сездіретінін көрсетеді: ашулы жүз тыныш жүзге қарағанда ұзағырақ көрінеді, ал қорқынышты нысан айқын түрде созылып қабылданады. Қорыққан кезде ішкі хронометр шынымен баяулайды.

Сонымен қатар уақытты дәл сол сәтте сезіну мен оны кейін еске алу арасында үлкен айырмашылық бар. Демалыс өте тез өтіп кеткендей көрінеді, бірақ кейін оны ұзақ болғандай еске аламыз, себебі ми көптеген жаңа әсерлерді сақтайды. Еске түсіргенде біз жарқын әрі мазмұнды бір тарауды парақтағандай боламыз, сондықтан ол тыныш күнделікті өмірге қарағанда көлемдірек сезіледі.

Ғалымдар уақыттың жетіспеушілігін қатты сезінетін адамдарға апталар мен айлар жылдамырақ өтіп жатқандай көрінетінін байқаған. Үнемі асығыс жүру қазіргі мәдениеттің бір бөлігіне айналған, мұнда бәріне үлгеру және үнемі өнімді болу талап етіледі.

Тағы бір заңдылық бар: жас ұлғайған сайын, біздің сезіміміз бойынша, жылдар да жылдамырақ өтеді. Әртүрлі жастағы адамдар қысқа уақыт аралығын, мысалы өткен аптаны, шамалас бағалайды. Бірақ соңғы он жылды сұраса, ересектердің көбі оның өте тез өткенін айтады. Мұны түсіндіретін болжамдардың бірі пропорция әсері: бала үшін бір жыл өмірдің үлкен бөлігі болса, ересек адам үшін ол өмірінің шағын ғана үлесі.

Жаңа тәжірибенің көлемі де үлкен рөл атқарады. Жастық шақ «алғаш рет» болатын оқиғаларға толы: алғашқы достық, алғашқы махаббат, алғашқы дербестік. Мұндай сәттер жарқын әрі тығыз естеліктер қалыптастырып, уақытты созғандай әсер береді. Ал ересектерде өмір жиі қайталанатын тәртіпке айналады да, күндер бір бірімен араласып кетеді. Әр күн алдыңғысына ұқсас болған сайын, уақыт тезірек өтеді.

Өмірім тым жылдам өтіп бара жатқандай сезінетін адамдар үшін оны жаңа әсерлермен толтыру маңызды. Кәдімгі ортаны өзгерту, саяхаттау, оқу, жаңа іспен айналысу жадты жаңа оқиғалармен байытып, уақыттың субъективті ағымын баяулатады. Үлкен мақсатпен жұмыс істеу де көмектеседі: көзге көрінетін прогресс сәттерді мағыналы етіп, уақытты нақтырақ сезіндіреді.

Қысқасы, біздің санамыздағы уақыт біркелкі жүрмейді. Ол біз жарқын өмір сүрген жерде созылады да, автоматты түрде өмір сүрген кезде жеделдейді. Күндерімізде жаңалық пен қызығушылық неғұрлым көп болса, өмір соғұрлым баяу әрі мазмұнды ағады.