Жалқаулықпен қалай күресуге болады

Жалқаулықты көбіне мінездің әлсіздігі деп қабылдайды, бірақ психологтар оның артында әлдеқайда күрделі механизм жатқанын әлдеқашан дәлелдеген. Адам маңызды істерді кейінге қалдырса, бұл оның «жаман» немесе «тәртіпсіз» болғанынан емес. Көп жағдайда себеп — сол іске байланысты жағымсыз эмоциялардан психиканың өзін қорғауы. Жалқаулық дегеніміз, әдетте, жұмыс істеуге деген ниеттің жоқтығы емес, ішкі жайсыздықтан қашу әрекеті.

Адам өзіне алаңдаушылық, күмән немесе сәтсіздік қорқынышын тудыратын тапсырмаларға тап болғанда, істі кейінге қалдырады. Тапсырма қаншалықты маңызды болса да, ми ең қысқа жолды таңдайды, яғни уақытша жеңілдік береді. Біз көңілді немесе үйреншікті нәрсеге ауысамыз, сол кезде жайсыздық азаяды. Осылайша кейінге қалдыру әдетке айналады, себебі әр жолы адам қашудың арқасында шағын эмоционалдық «сый» алады. Бірақ бұл жеңілдік алдамшы, өйткені біраз уақыттан кейін мазасыздық пен кінә сезімі қайта оралады.

Кейінге қалдырудың түбінде көбінесе нәтиже жеткілікті жақсы болмайды деген қорқыныш жатады. Перфекционизм кез келген істі тым үлкен әрі қорқынышты етіп көрсетеді, ал жалқаулық өз «кемшілігін» сезінбеудің қорғаныс тәсіліне айналады. Тағы бір кең таралған себеп — энергияның жетіспеуі. Созылмалы шаршау, ұйқының бұзылуы, эмоциялық күйзеліс адамның ішкі ресурсын азайтады, сондықтан ми кез келген күш салудан автоматты түрде қашады. Мұндай жағдайда жалқаулық ағзаның демалысқа мұқтаж екенін білдіреді.

Кейде істі кейінге қалдыру айқындықтың жоқтығымен байланысты. Үлкен әрі күрделі тапсырма адамды абдыратып тастайды. Ол неден бастау керегін білмейді де, мүлде бастамай қояды. Ми күш талап етпейтін, таныс әрекеттерді таңдайды. Мұндай кезде адам сағаттап бейне көріп, әлеуметтік желіні ақтарып немесе ұсақ істермен айналысып, «бос емес» сияқты күйге түседі, ал шынайы жұмыс кейінге қалады.

Мұндай жағдаймен күресу үшін ең алдымен өзіңді кінәламау маңызды. Өзіңді жазғыру ішкі кернеуді күшейтіп, әрекетке баруды одан әрі қиындатады. Оның орнына не нәрсе қарсылық тудырып тұрғанын түсінуге тырысқан пайдалы. Кейде үлкен тапсырманы ұсақ қадамдарға бөлу көмектеседі, сонда шамадан тыс жүктеме сезімі азаяды. Басқа жағдайларда энергияны қалпына келтіру қажет: жақсы ұйықтау, күн тәртібін реттеу, стресс деңгейін төмендету. Сонымен қатар, мінсіз емес нәтижені қабылдауға және қателесуге өзіңе рұқсат беруге үйрену де маңызды.

Осылайша, жалқаулықты кемшілік ретінде емес, белгі ретінде қабылдаған дұрыс. Ол адамның қиналып жүргенін, қорқып тұрғанын немесе күшінің жетпей жатқанын көрсетеді. Егер оған мұқият қарап, түсіністікпен қараса, әлдеқайда жұмсақ әрі тиімді жол табуға болады. Уақыт өте ішкі қарсылық азаяды, энергия мен әрекет етуге деген ниет пайда болады. Сол кезде маңызды істер кернеу көзі болмай, өмірдің қалыпты әрі тыныш ырғағына айналады.