Қатал климатына қарамастан адамдар неге Қиыр Солтүстікті мекендеуді таңдады

Адамзат тарихының ең алғашқы кезеңдерінен бастап адамдар өмір сүру, азық табу және жаңа мүмкіндіктер іздеу үшін үнемі қоныс аударып отырған. Бейтаныс әрі күрделі табиғи ортаға бейімделу адам дамуының табиғи бөлігі болып табылады. Антарктида әлі күнге дейін аса қатал жағдайларға байланысты негізінен қоныстандырылмаған аймақ болып қала берсе, солтүстік өңірлерді адамдар өте ерте кезеңдерде-ақ игере бастаған. Мыңдаған жылдар бұрын бұл аймақтардың климаты жұмсағырақ болған, ал жаз мезгілінде солтүстік кеңістіктер ашық жайылымдарға айналып, ірі жануарларды асырауға және тұрақты аңшылыққа мүмкіндік берген.

Мұз дәуірі кезінде Еуразияның көп бөлігі ұқсас суық ландшафттармен сипатталды, сондықтан солтүстік пен оңтүстіктегі өмір қазіргі көзқарасымыздағыдай қатты айырмашылыққа ие болмаған. Суық климатта азық сақтау да оңайырақ болды, себебі төмен температура еттің ұзақ уақыт бойы бұзылмай сақталуына мүмкіндік берді. Осы себепті Солтүстіктегі өмір кей жағдайларда тағам тез бұзылатын жылы өңірлерге қарағанда тұрақтырақ болған.

Уақыт өте келе климат салқындап, ірі жануарлар жойылған сайын оңтүстікке көшу барған сайын қиындай түсті. Оңтүстік аймақтар халық тығыз қоныстанған жерлерге айналып, жаңа келгендерге орын қалмады. Осылайша адамдар көшу орнына өз ортасына бейімделуге мәжбүр болды. Бұл үдеріс нәтижесінде чукчалар, инуиттер және басқа да солтүстік халықтары сияқты көптеген байырғы арктикалық қауымдастықтар қалыптасты, олар төтенше жағдайларға мінсіз бейімделген өмір салтын дамытты.

Кейінгі кезеңдерде Қиыр Солтүстікке бағытталған көші-қондар көбіне оңтүстіктегі қуатты тайпалардың қысымы немесе қарулы қақтығыстардың салдарынан жүзеге асты. Тұтас қауымдар аз қоныстанған солтүстік аумақтарға көшірілді. Осындай қоныстану үлгілері Еуразияда да, Солтүстік Америкада да байқалды, мұнда әртүрлі халықтар суық климатқа өз бетінше бейімделіп, бір-бірінен ерекшеленетін мәдениеттерді қалыптастырды.

Полярлық аймақтарда өмір сүрген адамдар тіршілік етуге көмектесетін физикалық ерекшеліктерді де дамытты. Кеңірек бет құрылымы мен дене майының көбірек болуы жылуды жақсы сақтауға және суықтан қорғануға мүмкіндік берді. Бұл бейімделулер оларға қатты аязға төзуге, ашық ауада түнеуге және сырт көзге өмір сүруге мүмкін емес болып көрінетін ортада тіршілік етуге жағдай жасады.

Климатының қаталдығына қарамастан Қиыр Солтүстік пен Қиыр Оңтүстіктегі өмірдің өз артықшылықтары болды. Бұл өңірлердің оқшаулануы жұқпалы аурулардың таралуын азайтып, әскери қақтығыстардың сирек болуына ықпал етті. Соның нәтижесінде көптеген қауымдастықтар үшін бұл экстремалды жерлер өмірге кедергі емес, керісінше қауіпсіздік, тұрақтылық және ұзақ мерзімді өмір сүру кеңістігіне айналды.